नवरा अटक झाला पुणे — आत्ता काय करावे? (पहिले २४ तास)

तुम्ही हे रात्री वाचत असाल, खूप घाबरलेल्या अवस्थेत. काय करावे सुचत नाही. हे अगदी स्वाभाविक आहे. शांत व्हा — परिस्थिती जेवढी भीतीदायक वाटते तेवढी नसते, आणि योग्य पावले उचलली तर नवरा लवकरात लवकर घरी येऊ शकतो.

हे वाचा, आणि एक एक पाऊल टाका.

पहिली गोष्ट: ते कुठल्या पोलीस स्टेशनमध्ये आहेत हे शोधा

अटक कुठे झाली ते माहीत नसेल, तर जवळच्या पोलीस स्टेशनला फोन करा किंवा PCR (पोलीस कंट्रोल रूम) ला 100 वर फोन करा. विचारा: “माझ्या नवऱ्याला अटक झाली आहे — कुठल्या स्टेशनमध्ये आहेत ते सांगाल का?”

माहीत असलेल्या पोलीस स्टेशनला प्रत्यक्ष जाणे शक्य असेल तर जा. त्यांचे आधार कार्ड किंवा इतर ओळखपत्र घेऊन जा.

अटकेनंतर त्यांचे कायदेशीर अधिकार

भारतीय कायद्यानुसार अटक झाल्यावर प्रत्येक व्यक्तीला खालील अधिकार आहेत:

कारण जाणून घेण्याचा अधिकार. पोलिसांनी अटकेचे कारण सांगणे बंधनकारक आहे. जर सांगितले नसेल तर मागणी करा.

घरच्यांना सांगण्याचा अधिकार. अटक झाल्यावर पोलिसांनी एका कुटुंबातील व्यक्तीला किंवा मित्राला माहिती देण्याची परवानगी द्यायला हवी.

वकिलाशी बोलण्याचा अधिकार. त्यांना स्वतःचा वकील निवडण्याचा आणि त्याच्याशी बोलण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. पोलीस हे नाकारू शकत नाहीत.

२४ तासांपेक्षा जास्त कोठडीत न ठेवण्याचा अधिकार. पोलीस न्यायदंडाधिकाऱ्यासमोर (Magistrate) हजर न करता जास्तीत जास्त २४ तास कोठडीत ठेवू शकतात. त्यानंतर एकतर जामीन द्यायला हवा किंवा रिमांड मागायला हवी.

स्वतःविरुद्ध साक्ष न देण्याचा अधिकार. पोलिसांनी जे विचारले त्याला उत्तर देणे बंधनकारक नाही. वकील आल्याशिवाय कुठलेही स्टेटमेंट देऊ नका असे त्यांना सांगा.

आत्ताच वकिलाला फोन करा — उद्यापर्यंत थांबू नका

हीच सगळ्यात मोठी चूक बहुतेक कुटुंबे करतात — वकिलाला फोन करायला उशीर करतात. पहिले २४ तास खूप महत्त्वाचे आहेत.

एक चांगला गुन्हेगारी वकील:

पोलीस स्टेशनला जाऊन भेटू शकतो आणि त्यांना स्टेटमेंट न देण्याचा सल्ला देऊ शकतो
कुठले कलम (Section) लावले आहे आणि जामीन मिळेल का ते लगेच सांगू शकतो
त्याच दिवशी जामीन अर्ज दाखल करू शकतो
न्यायदंडाधिकाऱ्यासमोर हजेरीच्या वेळी रिमांड विरोध करू शकतो

रात्री अटक झाली असेल तरी वकिलाला फोन करा. चांगले गुन्हेगारी वकील आणीबाणीच्या परिस्थितीत उपलब्ध असतात.

जामीनपात्र vs. अजामीनपात्र गुन्हा — हा फरक समजून घ्या

वकिलाशी बोललात की ते पहिल्यांदा हेच सांगतील — कुठला गुन्हा आहे आणि जामीन मिळेल का.

जामीनपात्र गुन्हा (Bailable Offence): जामीन हक्काने मिळतो. पोलीस स्टेशनवरच जामीन देता येतो. वकिलाच्या मदतीने काही तासांतच सुटका होऊ शकते.

अजामीनपात्र गुन्हा (Non-Bailable Offence): जामीन आपोआप मिळत नाही. न्यायदंडाधिकारी किंवा सत्र न्यायालयात (Sessions Court) जामीन अर्ज द्यावा लागतो. सहसा १ ते ३ दिवसांत जामीन मिळतो.

पुण्यात सर्वाधिक आढळणारे गुन्हे:

कलम ४९८अ BNS (पती-पत्नी वाद, छळ) — अजामीनपात्र, पण जामीन सहसा मिळतो
कलम ४२०/३१८ BNS (फसवणूक) — अजामीनपात्र
कलम १३८ NI Act (चेक बाऊंस) — जामीनपात्र
NDPS Act (अमली पदार्थ) — जामीन मिळणे कठीण असते, पण अशक्य नाही

न्यायदंडाधिकाऱ्यासमोर हजेरी — काय होते?

अटकेनंतर २४ तासांच्या आत पोलिसांनी त्यांना न्यायदंडाधिकाऱ्यासमोर हजर करणे बंधनकारक आहे. हीच पहिली मोठी संधी आहे.

तिथे तीन गोष्टी होऊ शकतात:

जामीन मिळाला — योग्य जामीनदार (Surety) दिल्यावर सुटका
न्यायालयीन कोठडी (Judicial Custody) — येरवडा तुरुंगात पाठवतात, पण सत्र न्यायालयात जामीन अर्ज करता येतो
पोलीस कोठडी (Police Remand) — पोलिसांच्या ताब्यात राहतात, वकील विरोध करू शकतो

तुमचा वकील या हजेरीला हजर असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

काय करू नये

वकिलाशिवाय कुठलेही स्टेटमेंट देऊ नका. पोलिसांनी काहीही विचारले तरी “माझ्या वकिलाची वाट पाहतो” असे सांगण्यास सांगा.

कुठल्याही कागदावर सही करू नका — जोपर्यंत त्यावर काय लिहिले आहे ते समजत नाही.

पोलिसांना अनधिकृत पैसे देऊ नका. जर कोणी “मॅटर सेटल होईल” असे सांगून पैसे मागत असेल तर ते बेकायदेशीर आहे. हे वकिलाला सांगा.

सोशल मीडियावर काहीही पोस्ट करू नका — कोर्टात ते विरोधात वापरले जाऊ शकते.

पुढच्या ४८ तासांची यादी

कुठल्या पोलीस स्टेशनमध्ये आहेत ते शोधा
गुन्हेगारी वकिलाला आत्ता फोन करा
आधार कार्ड, ओळखपत्र तयार ठेवा
कुठले कलम (Section) लावले आहे ते वकिलाकडून समजावून घ्या
जामीनदार (Surety) तयार ठेवा — मालमत्ता दस्तऐवज, उत्पन्नाचा पुरावा असलेले कुटुंबातील सदस्य
वकिलाने सांगितलेले कागदपत्र तयार करा
न्यायदंडाधिकाऱ्यासमोर हजेरीला वकिलासोबत जा

FIR खोटी किंवा अतिशयोक्तीपूर्ण असेल तर?

हे खूप सामान्य आहे — विशेषतः वैवाहिक वादांमध्ये. जर FIR खोटी असेल तर:

FIR रद्दबातल (Quashing): मुंबई उच्च न्यायालयात (Bombay High Court) अर्ज देऊन FIR पूर्णपणे रद्द करता येते. वैवाहिक वादांमध्ये न्यायालय सरसकट, अस्पष्ट आरोप असलेल्या FIR रद्द करते.

सहआरोपींसाठी अटकपूर्व जामीन: जर सासू, नणंद यांनाही आरोपी केले असेल, तर त्यांना अटक होण्यापूर्वीच अटकपूर्व जामीन (Anticipatory Bail) घेता येतो.

तुम्ही हे सहन करू शकता

भारतात गुन्हेगारी खटले रात्रोरात निकालात निघत नाहीत. अटक झाली म्हणजे शिक्षा होईलच असे नाही. बहुतांश खटल्यांमध्ये, विशेषतः पहिल्यांदा आरोपी असलेल्यांसाठी, जामीन मिळतो. योग्य वकील असेल तर पहिले संकट — म्हणजे खटला चालू असताना तुरुंगाबाहेर राहणे — जवळजवळ नेहमीच शक्य होते.

आत्ता सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे वकिलाला फोन करा.

अॅड. आकाश आर. चिकटे हे पुण्यातील शिवाजीनगर येथे प्रॅक्टिस करणारे गुन्हेगारी संरक्षण वकील आहेत. ते मुंबई उच्च न्यायालयात नोंदणीकृत आहेत. तुमच्या नवऱ्याला अटक झाली असेल किंवा FIR दाखल झाली असेल तर आत्ता फोन करा.

📞 +91 86984 00302
💬 WhatsApp: +91 86984 00302
📍 शिवाजीनगर, पुणे